featured

Eskişehir Sivrihisar Ulu Cami’nin 750 Yıllık Mirası

Paylaş

Eskişehir’in Sivrihisar ilçesinde bulunan Ulu Cami, Anadolu Selçuklu döneminin ahşap direkli cami mimarisini günümüze taşıyan tarihî yapılardan biri. 1274-1275 yıllarına tarihlenen cami, geleneksel ahşap yapı sistemi ve mimari özellikleri sayesinde 2023 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edildi.

Anadolu Selçuklu döneminden günümüze

Sivrihisar Ulu Cami, 13. yüzyılın ikinci yarısında Anadolu’da gelişen ahşap destekli ibadet yapılarının önemli örnekleri arasında bulunuyor. Yapı, taş duvarlarla çevrelenen iç mekânında ahşap taşıyıcıların kullanılmasıyla dönemin mimari anlayışını yansıtıyor.

UNESCO kayıtlarına göre caminin yapım dönemi 1274-1275 olarak belirtiliyor. Yapı, Anadolu’da taş ve tuğlanın yaygın biçimde kullanıldığı dinî mimari içerisinde ahşap taşıyıcı sistemiyle ayrılıyor.

Ahşap direkli mimarinin özellikleri

Sivrihisar Ulu Cami’nin mimari karakterini, iç mekânda sıralanan ahşap sütunlar ve bunların taşıdığı ahşap tavan sistemi oluşturuyor. Bu yapı türü, mimarlıkta çok sayıda sütunun taşıyıcı olarak kullanıldığı hipostil plan düzeniyle tanımlanıyor.

Caminin ait olduğu mimari grupta ahşap sütunlar, kirişler, sütun başlıkları ve tavan elemanları yapı sisteminin temel parçalarını oluşturuyor. Ahşap oyma ve süsleme teknikleri de bu camilerin tarihî ve sanatsal özellikleri arasında yer alıyor.

UNESCO, söz konusu mimari geleneği Orta Çağ Anadolu’sunda ahşabın yapı malzemesi olarak kullanımını gösteren önemli bir kültürel miras olarak değerlendiriyor. Bu camilerde taş dış duvarlarla ahşap iç taşıyıcıların bir arada kullanılması, mimari grubun belirleyici özelliğini oluşturuyor.

UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne nasıl alındı?

Sivrihisar Ulu Cami’nin UNESCO süreci, Anadolu’daki ahşap direkli ve ahşap tavanlı camileri kapsayan ortak adaylık kapsamında yürütüldü. 2 Mayıs 2018 tarihinde bu mimari grubu temsil eden yapılar UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı.

Adaylık dosyası, uluslararası uzman değerlendirmelerinden geçti. ICOMOS, aday gösterilen kültürel miras alanlarına yönelik teknik değerlendirme ziyaretini 4-12 Eylül 2022 tarihlerinde gerçekleştirdi.

2023 yılında düzenlenen UNESCO Dünya Mirası Komitesi’nin genişletilmiş 45. oturumunda, ahşap direkli camiler grubunun Dünya Mirası Listesi’ne alınmasına karar verildi. Karar, 45 COM 8B.46 numarasıyla kayıtlara geçti.

Sivrihisar Ulu Cami, tek başına ayrı bir Dünya Mirası alanı olarak değil, Anadolu’nun Orta Çağ Dönemi Ahşap Hipostil Camileri adıyla kaydedilen ortak miras alanının bir parçası olarak listeye girdi.

UNESCO listesinde hangi camiler bulunuyor?

UNESCO’nun 2023 yılı kaydında Türkiye’nin farklı illerindeki 5 tarihî cami aynı miras alanı içerisinde yer alıyor.

Cami İl Yapım dönemi
Afyonkarahisar Ulu Cami Afyonkarahisar 1272-1277
Sivrihisar Ulu Cami Eskişehir 1274-1275
Ahi Şerefettin (Arslanhane) Cami Ankara 1289-1290
Eşrefoğlu Cami Konya 1296-1299
Mahmut Bey Cami Kastamonu 1366-1367

Bu yapılar, 13. yüzyılın sonlarından 14. yüzyıla uzanan ahşap cami mimarisinin günümüze ulaşan örneklerini temsil ediyor. UNESCO, mimari grubun Dünya Mirası Listesi’ne alınmasında kültürel etkileşim ve mimarlık tarihi açısından taşıdığı değeri esas aldı.

Tarihî yapı nasıl korunuyor?

UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki beş cami, Türkiye’de 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunan taşınmaz kültür varlıkları arasında bulunuyor.

Yapıların mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğüne ait. Koruma ve yönetim süreçleri, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu kapsamında da yürütülüyor.

UNESCO’nun 2025 tarihli 47 COM 7B.132 sayılı kararında, ortak miras alanının korunmasına yönelik çalışmalarda ilerleme kaydedildiği, ancak bazı koruma ve yönetim uygulamalarının tamamlanması gerektiği belirtildi.

Sivrihisar Ulu Cami bugün ziyaret edilebiliyor

Eskişehir’in Sivrihisar ilçesindeki Ulu Cami, tarihî ibadet yapısı niteliğini koruyor. UNESCO kayıtlarında, bu mimari gruptaki camilerin dinî kullanımının yedi yüzyılı aşkın süredir devam ettiği belirtiliyor.

Sivrihisar’ı ziyaret edenler, Anadolu Selçuklu döneminden kalan ahşap direkli mimariyi yerinde inceleyebiliyor. Taş dış duvarlar ve ahşap taşıyıcı sistem, yapının tarihî karakterini ortaya koyuyor.

Sivrihisar Ulu Cami, Eskişehir’in UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde temsil edilen kültürel miras yapılarından biri olarak önemini sürdürüyor.

Kaynak: Vakıflar Genel Müdürlüğü, UNESCO’dan Bir Müjde Daha! Anadolu’nun Ahşap Destekli Camileri de Dünya Mirası, 19.09.2023, https://engelsiz.vgm.gov.tr/haberler/unescodan-bir-mujde-daha-anadolunun-ahsap-destekli; UNESCO Dünya Mirası Merkezi, Wooden Hypostyle Mosques of Medieval Anatolia, 2023, https://whc.unesco.org/en/list/1694/; UNESCO Dünya Mirası Komitesi, 45 COM 8B.46, 2023, https://whc.unesco.org/en/decisions/8427; UNESCO Dünya Mirası Komitesi, 47 COM 7B.132, 2025, https://whc.unesco.org/en/decisions/8856/; UNESCO/ICOMOS, Medieval Mosques of Anatolia Değerlendirme Raporu, 2023, https://whc.unesco.org/document/205776

Eskişehir Sivrihisar Ulu Cami’nin 750 Yıllık Mirası