Eskişehir’in Han ilçesinde bulunan Yazılıkaya (Midas Kenti), Anadolu’nun eski uygarlıklarından Friglerin dinî yaşamına ilişkin önemli izler taşıyor. Dağlık Frigya Bölgesi’ndeki yerleşim, kayalara işlenmiş anıtları, Frigce yazıtları ve tarihî yapılarıyla günümüzde ziyaret edilebilen arkeolojik alanlar arasında yer alıyor.
Yazılıkaya Vadisi’nin güney ucunda, Yazılıkaya Mahallesi’nin hemen batısında bulunan antik yerleşim, yüksek tüf kayalardan oluşan bir plato üzerine kurulmuş durumda. Friglerin inanç merkezi olarak kullandığı alan, çevresindeki kaya kaleleri ve anıtsal yapılarla birlikte bölgenin tarihî kimliğini yansıtıyor.
Frigler kimdir, Eskişehir neden önemli?
Frigler, Anadolu’da önemli bir uygarlık kurmuş ve özellikle kaya mimarisi ile dinî anıtlarıyla iz bırakmış bir topluluktur. Frig Krallığı’nın siyasi merkezi Gordion olurken, Eskişehir’deki Midas Kenti krallığın önemli dinî merkezlerinden biri olarak öne çıkmıştır.
Friglerin Ana Tanrıça Matar inancı, Yazılıkaya’daki kaya anıtlarının mimarisinde belirgin biçimde görülür. Kayalara işlenen tapınak cepheleri, nişler ve geometrik bezemeler, bölgedeki dinî uygulamalar hakkında arkeolojik bilgiler sunmaktadır.
Midas Anıtı neden Yazılıkaya olarak biliniyor?
Midas Anıtı, Midas Kenti platosunun kuzeydoğu eteğinde, doğuya bakan büyük bir kaya yüzeyine işlenmiştir. Frig kaya cephe mimarisinin en önemli örneklerinden olan anıtın yüzeyi geometrik motiflerle süslenmiştir.
Anıtın üzerindeki Frigce yazıtlar nedeniyle yöre halkı burayı Yazılıkaya olarak adlandırmıştır. Yazıtlarda geçen Midai sözcüğü ise Midas adıyla ilişkilendirilmiş ve yapının Midas Anıtı olarak tanınmasını sağlamıştır.
Anıt bir kral mezarı değildir. Ana Tanrıça Matar’a yönelik dinî törenlerle ilişkili bir kaya anıtıdır. Merkezindeki büyük nişin, törenler sırasında tanrıça heykelinin yerleştirildiği kutsal bölüm olduğu değerlendirilmektedir.
Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yayımladığı bilgilere göre Midas Anıtı’nın M.Ö. 550 yıllarında yapıldığı sanılmaktadır. Bu tarih kesin bir yapım yılı olarak değil, arkeolojik değerlendirme olarak belirtilmektedir.
Midas Anıtı’nın ölçüleri ve yazıtları
Midas Anıtı, yüksekliği ve genişliğiyle Frig kaya mimarisinin anıtsal örneklerinden biridir. Üzerindeki yazıtlar, Frig dilinin araştırılması açısından da önem taşımaktadır.
Resmî kurumun yayımladığı ölçüler şöyledir:
| Özellik | Ölçü |
|---|---|
| Anıtın yüksekliği | 17,00 metre |
| Anıtın genişliği | 16,50 metre |
| Yerden yüksekliği | 1,20–1,80 metre |
| Birinci yazıtın uzunluğu | 11,00 metre |
| İkinci yazıtın uzunluğu | 4,75 metre |
| Üçüncü yazıtın uzunluğu | 4,45 metre |
Frigce yazıtların bazı sözcükleri okunabilse de anlamları kesin olarak çözülememiştir. Yazıtlarda Midas adıyla ilişkilendirilen ifadelerin yanı sıra Ana Tanrıça Matar’ın adı da bulunmaktadır.
Yazılıkaya’da arkeolojik araştırmalar
1800 yılında William Martin Leake ve arkadaşları tarafından incelenen Midas Anıtı, Dağlık Frigya Bölgesi’ndeki modern araştırmaların başlangıç noktalarından biri kabul edilmektedir. Daha sonraki yıllarda Avrupalı gezginler ve araştırmacılar anıtın çizimlerini ve incelemelerini gerçekleştirmiştir.
1936 ve 1937 yıllarında anıtın önünde gerçekleştirilen arkeolojik kazılarda bir avlu, sütunlu galeriye ait taban ve sütun kaideleri ortaya çıkarılmıştır. Bu buluntular, anıtın tek başına bir yapı olmadığını, daha geniş bir dinî kompleksin parçası olduğunu göstermektedir.
Midas Kenti’ndeki sistemli arkeolojik araştırmalarda Albert Gabriel ve C. H. Emilie Haspels de görev almıştır. Araştırmalar, Friglerin kayalara oydukları dinî yapılarla Yazılıkaya’yı önemli bir inanç merkezi hâline getirdiğini ortaya koymuştur.
Frig Vadisi’nde görülebilecek diğer anıtlar
Dağlık Frigya, yalnızca Midas Anıtı’ndan oluşmuyor. Bölgede farklı dönemlerden kalma kaya anıtları, kaleler, mezar yapıları ve yerleşim kalıntıları bulunuyor.
Bitmemiş Anıt
Midas Anıtı’nın yaklaşık 200 metre güneybatısında bulunan Bitmemiş Anıt, planlandığı şekilde tamamlanmadan bırakılmış bir kaya cephesidir. Üzerinde geometrik bezemeler ve mimari süslemeler yer almaktadır.
Küçük Yazılıkaya (Areyastis Anıtı)
Yazılıkaya’nın 1,7 kilometre kuzeyinde bulunan Areyastis Anıtı, Frig kaya cephelerinin iyi korunmuş örneklerinden biridir. Hasanbey Kayası adıyla da bilinen yapının üzerinde Frigce yazıtlar bulunmaktadır.
Gerdekkaya Mezar Anıtı
Gerdekkaya Mezar Anıtı, Dağlık Frigya Bölgesi’nin tarihî kaya yapıları arasında yer almaktadır. Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, yapıyı bölgedeki ziyaret edilebilecek kültür varlıkları arasında tanıtmaktadır.
Frig kaleleri
Gökgöz Kale, Pişmiş Kale ve Doğanlı Kale, Dağlık Frigya’daki kaya yerleşimleri ve savunma yapıları arasında bulunmaktadır. Bu alanlar, bölgenin yalnızca dinî yapılardan oluşmadığını göstermektedir.
Yazılıkaya Midas Anıtı nerede, nasıl gidilir?
Yazılıkaya Midas Ören Yeri, Eskişehir’in Han ilçesine bağlı Yazılıkaya Mahallesi’nde bulunmaktadır. Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün ulaşım bilgilerine göre bölgeye asfalt yolla ulaşılabilmektedir.
Resmî kaynakta belirtilen ulaşım mesafeleri şöyledir:
| Başlangıç noktası | Yazılıkaya’ya mesafe |
|---|---|
| Eskişehir | 75 km |
| Çifteler | 39 km |
| Seyitgazi | 30 km |
Yazılıkaya Mahallesi üzerinden ören yerine ulaşılabilir. Ziyaret planlamasında Midas Yazılıkaya Ören Yeri’nin resmî adres bilgileri esas alınmalıdır.
Yazılıkaya giriş ücreti ve ziyaret saatleri
12 Kasım 2026 itibarıyla Kültür ve Turizm Bakanlığının resmî müze ve ören yeri kayıtlarında Midas Yazılıkaya Ören Yeri ücretsiz olarak listelenmektedir. Ören yeri her gün ziyarete açıktır.
İletişim telefonu
0222 584 76 72
08.00–17.00 saatleri arasında ziyaret edilebilen ören yerinin gişesi 16.30’da kapanmaktadır. Ziyaret öncesinde güncel uygulamanın Bakanlığın resmî kayıtlarından kontrol edilmesi yararlı olacaktır.
Frig Vadisi’nde yürüyüş rotaları
Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Dağlık Frigya’daki tarihî ve doğal alanları kapsayan yürüyüş güzergâhları da yayımlamaktadır. Bu rotalar arasında Yazılıkaya’ya ulaşan parkurlar da bulunmaktadır.
| Yürüyüş rotası | Uzunluk |
|---|---|
| Salihler – Fethiye | 15 km |
| Fethiye – Kümbet | 14 km |
| Gökbahçe – Oynaş – Gökçegüney – Yazılıkaya | 15,5 km |
| Çukurca – Kümbet | 13 km |
| Büyükyayla – Yazılıkaya | 23,40 km |
Gökbahçe – Oynaş – Gökçegüney – Yazılıkaya güzergâhı, Friglerin tarım alanları ve doğal kaya oluşumlarının bulunduğu bölgeden geçerek Midas Kenti’ne ulaşmaktadır. Diğer rotalarda ise farklı tarihî yerleşimler ve kaya yapıları görülebilmektedir.
Eskişehir’de Frig tarihini keşfetmek
Yazılıkaya Midas Kenti, Eskişehir’in tarih öncesi ve antik dönem kültür mirasını tanımak isteyenler için önemli bir ziyaret noktasıdır. Midas Anıtı, çevresindeki kaya yapıları ve Frigce yazıtlar, Anadolu’nun eski inanç sistemleri ve mimari gelenekleri hakkında bilgi vermektedir.
Eskişehir’de Frig uygarlığına ilişkin tarihî mirası daha geniş kapsamda tanımak isteyenler, Yazılıkaya ziyaretini Eskişehir Eti Arkeoloji Müzesi ile birlikte planlayabilir. Böylece bölgedeki arkeolojik alanlar ve müze koleksiyonları üzerinden Eskişehir’in farklı tarihî dönemleri incelenebilir.
Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Midas Yazılıkaya Örenyeri, 12 Kasım 2026 itibarıyla resmî ziyaret bilgileri; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü, Müze ve Ören Yeri Ücretleri, 12 Kasım 2026 itibarıyla; Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Yazılıkaya Midas Anıtı (Dağlık Frigya); Yazılıkaya Vadisi (Dağlık Frigya); Müzeler ve Ören Yerleri; Dağlık Frigya; Bitmemiş Anıt; Küçük Yazılıkaya (Areyastis Anıtı); Frig Vadilerinde Yürüyüş Rotaları; Dağlık Frigya Bölgesi Rotaları
