Eskişehir’in Binlerce Yıllık Tarihi: Dorylaion
Eskişehir’in en önemli arkeolojik alanlarından biri olan Şarhöyük, antik dönemde Dorylaion adıyla bilinen yerleşimin merkezi olarak kabul ediliyor. Eski ve Orta Çağ kaynaklarında Yunanca Dorylaion, Latince Dorylaeum adıyla anılan kent, Eskişehir’in tarihsel gelişimini anlamak açısından önemli bilgiler sunuyor.
Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün verdiği bilgilere göre Şarhöyük, Eskişehir il merkezinin 3 km kuzeydoğusunda, Porsuk Nehri (Tembris) ile Sarısu (Batys) arasında uzanan ovanın güney kenarında bulunuyor.
Antik yerleşimin Dorylaion ile ilişkilendirilmesi, 19. yüzyılda bölgeyi inceleyen gezgin ve araştırmacıların çalışmalarına dayanıyor.
Şarhöyük’ün ovadan yüksekliği 17 metre, çapı 450 metre, çevresi ise 1800 metre olarak belirtiliyor. Yerleşim; höyük, Aşağı Şehir ve Nekropol (mezarlık) alanından oluşuyor.
Tunç Çağı’ndan Bizans Dönemine Uzanan Yerleşim
Anadolu Üniversitesi Arkeoloji Bölümünün yayımladığı araştırmalara göre Şarhöyük, beş bin yılı aşan yerleşim geçmişiyle Eskişehir’in farklı tarihsel dönemlerine ilişkin arkeolojik veriler barındırıyor.
Kazılarda Erken Tunç Çağı, Hitit, Frig, Helenistik, Roma ve Bizans dönemleriyle ilişkilendirilen buluntular tespit edildi.
Erken Tunç Çağı buluntuları arasında çanak çömlekler, insan ve hayvan heykelcikleri, taş baltalar, ağırlıklar, ağırşaklar ve mühürler bulunuyor.
Bu döneme ait seramiklerin önemli bir bölümü yaklaşık MÖ 2300 – MÖ 1900 arasına tarihlendiriliyor.
Şarhöyük’ün Hitit dönemine ait buluntuları da dikkat çekiyor. Kazılarda Hitit seramiklerinin yanı sıra bronz iğneler, bızlar, çiviler, bilezikler, bıçaklar ve ok uçları belgelendi.
En önemli buluntulardan biri, MÖ 13. yüzyıla tarihlendirilen Luwi hiyeroglifli mühür baskısıdır. Anadolu Üniversitesi araştırmasına göre bu eser, Şarhöyük’ten elde edilen en eski yazılı belgeyi oluşturuyor.
Frig Döneminden Kalan Eserler
Şarhöyük kazılarında Frig dönemine ait çok sayıda seramik ve küçük buluntu ortaya çıkarıldı.
Frig tabakalarında gri renkli çanak çömleklerin yanı sıra Lidya seramikleri, Attika üretimi kaplar ve bunların yerel taklitleri tespit edildi.
Buluntular arasında bronz fibulalar, Frigce yazılar taşıyan seramik parçaları, pişmiş toprak heykelcik başları ve mühürler yer alıyor.
Erken dönem kazılarında üzerinde Paleo-Frigce “Attis” yazısı bulunan kil bir mühür bulundu. 2017 yılındaki çalışmalarda ise Helenistik dönem mimarisinde yeniden kullanılmış bir taş üzerinde Paleo-Frigce kısa bir yazıt belgelendi.
Bu eserler, Şarhöyük’ün Frig dönemindeki kültürel özelliklerinin araştırılmasına katkı sağlıyor.
Şarhöyük Kazıları Ne Zaman Başladı?
Şarhöyük’teki sistemli arkeolojik kazılar 1989 yılında Prof. Dr. Muhibbe Darga başkanlığında başladı.
Kazı çalışmalarının yönetimini 2005 yılında Prof. Dr. Taciser Tüfekçi Sivas devraldı. Çalışmalar 2012 yılına kadar onun başkanlığında sürdürüldü.
2013 yılında Doç. Dr. Hakan Sivas tarafından temizlik çalışması gerçekleştirildi.
2015 – 2019 yılları arasında Eskişehir Eti Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü tarafından bilimsel danışmanlık eşliğinde yeniden yürütülen kazılar, 2022 yılından itibaren Cumhurbaşkanlığı Kararlı Kazı statüsünde devam etti.
Anadolu Üniversitesinin yayımladığı bilgilere göre çalışmalara Anadolu Üniversitesi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi ve Eskişehir Osmangazi Üniversitesinden araştırmacılar ve öğrenciler katılıyor.
Kazı alanındaki çalışmalar höyük konisi, Aşağı Şehir ve Nekropol alanları üzerinde yoğunlaşıyor.
Roma ve Bizans Döneminin Mimari İzleri
Şarhöyük’te yürütülen araştırmalar, antik yerleşimin Roma ve Bizans dönemlerine ilişkin mimari özelliklerini de ortaya koyuyor.
Anadolu Üniversitesi araştırmacıları A. Yurtsever ve M. B. Baştürk tarafından hazırlanan, 2024 yılında Arkeoloji Dergisi’nde yayımlanan çalışmada, kazılarda bulunan mermer mimari bezeme parçaları incelendi.
Araştırmada kaplama levhaları, sütun başlığı parçaları, figürlü mimari elemanlar, lahit süslemeleri ve kiliseyle ilişkilendirilen mimari parçalar değerlendirildi.
Çalışma, Şarhöyük’te varlığı belirlenen Bizans dönemi kilisesinin tarihlendirilmesi ve süsleme özelliklerinin anlaşılması bakımından yeni arkeolojik bilgiler sundu.
Eskişehir’de Şarhöyük Bugün Görülebilir mi?
Şarhöyük, günümüzde Eskişehir kent merkezine yakın konumda bulunan bir arkeolojik alandır.
Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün resmî internet sitesinde Şarhöyük, arkeolojik kazı alanları arasında tanıtılıyor.
Anadolu Üniversitesi Arkeoloji Bölümü ise yerleşimin kent merkezindeki konumu ve ulaşım kolaylığı nedeniyle arkeopark olarak değerlendirilmeye uygun olduğunu belirtiyor.
Bununla birlikte incelenen resmî kaynaklarda 11 Kasım 2026 tarihi itibarıyla Şarhöyük’ün ziyaret saatleri, giriş koşulları ve kazı alanının halka açık bölümlerine ilişkin güncel bilgi bulunmuyor.
Kazılarda bulunan eserlerin tamamının hangi müzelerde sergilendiğine ilişkin güncel ve doğrulanmış bir liste de bu kaynaklarda yer almıyor.
Şarhöyük, Eskişehir’in Tunç Çağı’ndan Bizans dönemine uzanan yerleşim tarihini araştırmak için önemli arkeolojik alanlardan biri olmayı sürdürüyor.
Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, “Şarhöyük Kazısı” (tarih belirtilmemiş), https://eskisehir.ktb.gov.tr/TR-156580/sarhoyuk-kazisi.html
Kaynak: Anadolu Üniversitesi Arkeoloji Bölümü, “Şarhöyük – Dorylaion Kazıları” (2024 tarihli web yayını), https://arkeoloji.anadolu.edu.tr/sarhoyukdorylaion-kazisi/sarhoyukdorylaion-hakkinda
Kaynak: Mahmut Bilge Baştürk ve Elif Baştürk, “Şarhöyük – Dorylaion Kazılarında Tespit Edilen Erken Tunç Çağı Çanak Çömleği”, Arkeoloji Dergisi, Sayı 22, 2017, ss. 187–211.
Kaynak: A. Yurtsever ve M. B. Baştürk, “Şarhöyük / Dorylaion Mimari Bezeme Parçaları Üzerine Bir Değerlendirme”, Arkeoloji Dergisi, Cilt 32, Sayı 1, 2024, ss. 99–114.
