Eskişehir, Türkiye’nin askerî havacılık altyapısı, uçak bakım faaliyetleri ve havacılık motoru sanayisinde önemli merkezlerden biridir. Kentin havacılık geçmişi, Hava Kuvvetleri bünyesindeki bakım tesisleri, üniversitelerin havacılık alanındaki çalışmaları ve TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş. (TEI) faaliyetleriyle farklı alanlarda gelişmiştir.
Eskişehir’de Askerî Havacılık ve Hava Kuvvetleri
Eskişehir’in askerî havacılık alanındaki faaliyetleri arasında 1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü yer almaktadır. Türk Hava Kuvvetleri bünyesindeki bu tesis, askerî uçakların bakım ve destek altyapısının bir parçasıdır.
Eskişehir’deki 1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü, Hava Kuvvetleri Komutanlığının resmî tedarik belgelerinde muharip uçak malzemelerinin teslim edildiği askerî tesis olarak da yer almaktadır. Bu kayıtlar, şehrin askerî havacılıktaki teknik altyapısını belgelemektedir.
Eskişehir’de Havacılık Sanayisinin Gelişimi
Eskişehir’in havacılık sanayisindeki gelişiminde 1985 yılında kurulan TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş. (TEI) önemli bir yer tutmaktadır. Şirket, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş., GE Aerospace, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı ve Türk Hava Kurumu ortaklığında kurulmuştur.
TEI, başlangıçta F-16 uçaklarında kullanılan F110 motorlarının montajı amacıyla faaliyetlerine başladı. Şirket, 1987 yılında ilk motor ve motor parçalarının üretimini ve sevkiyatını gerçekleştirdi. Sonraki yıllarda faaliyet alanlarını motor parçaları üretimi, montaj, test, bakım, onarım, revizyon ve motor tasarımına genişletti.
Şirketin Eskişehir Yerleşkesi, uçak motoru teknolojilerinin geliştirilmesi ve üretimi açısından faaliyet göstermektedir. TEI, uluslararası havacılık motoru programlarına parça üretirken Türkiye’de geliştirilen havacılık motoru projelerinde de görev almaktadır.
Eskişehir’de Havacılığın 100 Yıllık Geçmişi
Eskişehir Tayyare Tamirhanesi, 1926 yılında faaliyetlerine başladı. Günümüzde 1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü olarak çalışmalarını sürdüren kuruluş, Türk askerî havacılığının bakım, onarım ve modernizasyon alanındaki köklü tesislerinden biridir.
24 Ekim 2026 tarihinde, Eskişehir’deki 1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğünün 100’üncü kuruluş yıl dönümü dolayısıyla tören düzenlendi. Millî Savunma Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, fabrika bünyesinde yeni bir tesisin hizmete alındığı bildirildi.
Kuruluşun faaliyetleri, ilk yıllardaki uçak tamir çalışmalarından uçak ve motor bakımı, modernizasyon ve parça üretimine kadar genişledi. 1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü, günümüzde Millî Savunma Bakanlığı Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü bünyesinde faaliyet göstermektedir.
Eskişehir’in Havacılık Tarihindeki Önemli Tarihler
Resmî kurumların yayımladığı bilgiler, Eskişehir’in havacılık alanındaki gelişimini farklı dönemler üzerinden ortaya koyuyor.
| Yıl | Eskişehir’de havacılık gelişmesi |
|---|---|
| 1926 | Eskişehir Tayyare Tamirhanesi faaliyete başladı. |
| 1985 | TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş. kuruldu. |
| 1987 | TEI ilk motor ve motor parçalarının üretimini ve sevkiyatını gerçekleştirdi. |
| 1998 | Anadolu Üniversitesi Havacılık Müzesi ziyarete açıldı. |
| 2025 | TEI kuruluşunun 40’ıncı yılını kutladı. |
| 2026 | 1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğünün 100’üncü kuruluş yıl dönümü kutlandı. |
Bu tarihsel süreçte Eskişehir, askerî uçak bakım faaliyetlerinin yanı sıra havacılık motoru üretimi ve havacılık kültürünün korunması alanlarında da gelişim gösterdi.
TEI’nin Havacılık Motoru Üretimindeki Yeri
TEI, kuruluşunun 40’ıncı yılını 2025 yılında kutladı. Şirketin faaliyetleri arasında uçak motoru parçalarının ve modüllerinin üretimi, motor montajı, test işlemleri, bakım, onarım ve özgün motor geliştirme çalışmaları bulunuyor.
Şirketin 2020 yılına ait açıklamasına göre, TEI o dönemde dünya genelinde kullanılan 50 farklı havacılık motoru için 1.500’ü aşkın farklı parça üretiyordu. Bu rakamlar 2020 yılındaki üretim faaliyetlerini yansıtıyor.
2026 yılında yayımlanan TEI kurumsal bilgilerinde ise şirketin 50’den fazla motor programına üretim yaptığı belirtiliyor. Bu çalışmalar arasında uluslararası sivil ve askerî havacılık motoru programları da bulunuyor.
TUSAŞ ve Havacılık Sanayisindeki İş Birlikleri
Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş. (TUSAŞ), TEI’nin kurucu ortakları arasında yer alıyor. İki kuruluş arasındaki ilişki, havacılık motorlarının üretimi ve geliştirilmesi alanındaki projelerde de devam ediyor.
TEI, TUSAŞ ve GE Aerospace arasında yapılan mutabakat anlaşması kapsamında, HÜRJET programının yeni versiyonlarında kullanılabilecek motor ve sistemlere yönelik iş birliği ele alındı. Anlaşmada F404 motorlarının montaj, bakım, onarım ve revizyon faaliyetlerine ilişkin çalışmalar da yer aldı.
Eskişehir’in havacılık sanayisi geçmişinde TEI’nin üretim ve mühendislik faaliyetleri resmî kurum kayıtlarıyla belgelenirken, ASELSAN’ın Eskişehir’deki havacılık faaliyetlerine ilişkin tarihsel gelişim bilgileri bu kapsamda doğrulanamadı.
Eskişehir Havacılık Müzesi ve Vecihi Hürkuş Havacılık Parkı
Eskişehir’in havacılık geçmişini ziyaretçilere tanıtan yerlerden biri Vecihi Hürkuş Havacılık Parkı olarak bilinen Anadolu Üniversitesi Havacılık Müzesi’dir. Müze, 1998 yılında açık hava sergileme alanı olarak ziyarete açıldı.
Tepebaşı ilçesinde, Anadolu Üniversitesi Yunusemre Yerleşkesi’nin karşısında bulunan müzede çeşitli sivil ve askerî uçaklar sergileniyor. Kapalı sergi alanında ise pilot kıyafetleri, rozetler, uçak maketleri ve uçak motorları bulunuyor.
Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünün yayımladığı ziyaret bilgileri şöyledir:
| Bilgi | Açıklama |
|---|---|
| Müze | Vecihi Hürkuş Havacılık Parkı |
| Açılış yılı | 1998 |
| İlçe | Tepebaşı |
| Adres | Yenibağlar Mahallesi, Uludağ Sokak No: 10 |
| Ziyaret günleri | Çarşamba, Perşembe, Cuma, Cumartesi, Pazar |
| Ziyaret saatleri | 09.00-17.00 |
| Giriş ücreti | Ücretsiz |
Havacılık Parkı, Eskişehir’de sivil ve askerî uçakların yakından incelenebildiği, havacılık tarihine ilişkin çeşitli malzemelerin sergilendiği kültürel alanlardan biridir.
Sivrihisar’da Hava ve Uzay Müzesi
Eskişehir’de havacılık tarihinin tanıtıldığı bir diğer yer Sivrihisar’daki M.S.Ö. Hava ve Uzay Müzesi olarak öne çıkıyor.
Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, M.S.Ö. Hava ve Uzay Müzesi’ni Sivrihisar ilçesindeki özel müzeler arasında listeliyor. Müze, Eskişehir’in havacılık kültürüyle bağlantılı ziyaret noktalarından birini oluşturuyor.
Eskişehir’de Havacılığın Geçmişten Günümüze Gelişimi
1926 yılında uçak tamir faaliyetleriyle başlayan askerî havacılık altyapısı, ilerleyen yıllarda bakım, modernizasyon ve üretim alanlarında gelişti. 1985 yılında TEI’nin kurulması ise Eskişehir’deki havacılık motoru sanayisinin gelişiminde yeni bir dönem oluşturdu.
Bugün Eskişehir’in havacılık geçmişi, 1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü, TEI ve havacılık müzeleri üzerinden izlenebiliyor. Kentteki bu kurum ve tesisler, askerî havacılık, motor teknolojileri ve havacılık tarihinin korunması alanlarındaki farklı faaliyetleri bir araya getiriyor.
Kaynak: T.C. Millî Savunma Bakanlığı, 1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğünün 100’üncü Kuruluş Yıl Dönümü Açıklaması, 24.10.2026; T.C. Millî Savunma Bakanlığı, Askerî Fabrikalar Genel Müdürlüğü Fabrikalar Listesi; Eskişehir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Vecihi Hürkuş Havacılık Parkı ve Özel Müzeler Tanıtım Bilgileri; TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş., Hakkımızda; TEI, Kuruluşunun 35. Yılında Verdiği Sözleri Tutarak Emin Adımlarla İlerliyor, 12.08.2020; TEI, Gücün Kaynağı 40 Yaşında, 03.02.2025; TEI, Basın Duyurusu, 2026; TEI, TUSAŞ ve GE Aerospace’ten Mutabakat Anlaşması
